Yapışkan malzemede ölçülen miktarla yemeğe giren miktar aynı değildir, çünkü bir bölümü kaşıkta kalır. Çözüm kaşığı önce yağlamaktır: tarifte zaten kullanılan sıvı yağa batırılan kaşıktan bal ya da pekmez tek parça hâlinde kayar. Kayıp küçük görünse de bu malzemeler ağırdır ve kaşık suyun bir buçuk katı taşır.
Bal, pekmez, tahin ve reçel gibi koyu malzemeler ölçülürken sessiz bir kayıp yaşanır. Kaşığa alınan miktar kaba boşaltıldığında tamamı gitmez; bir bölümü kaşığın yüzeyine yapışıp kalır. Kaşık tarifin sonunda yıkanır ve kalan miktar hiç görülmez. Yani ölçülen miktarla giren miktar aynı değildir ve fark her kaşıkta yeniden oluşur. Tarif üç yemek kaşığı bal istiyorsa kayıp üçe katlanır ve tatlının kıvamına ya da tatlılığına yansır. Aynı kayıp kavanozun dibinde ve kabın kenarında da yaşanır.
Kaybın büyüklüğünü hafife almamak gerekir, çünkü bu malzemeler ağırdır. Korpusun ölçü karşılıklarında bir yemek kaşığı bal 22 gram, pekmez 22 gram, tahin ise 18 gram gelir. Aynı kaşığa konan su 15 gramdır. Yani bu malzemelerde kaşık sudan belirgin biçimde fazla ağırlık taşır ve kaşıkta kalan ince tabaka da aynı ölçüde ağırdır. Birkaç kaşıklık bir ölçüde kaybolan miktar, bir kaşığın önemli bir bölümüne ulaşabilir. Tatlı tariflerinde bu fark hem şerbetin kıvamına hem de tatlılığın dengesine geçer.
Çözüm kaşığı kaygan hâle getirmektir. Kaşık kullanılmadan önce sıvı yağa batırılır ve fazlası silkelenir; ince bir yağ tabakası balın kaşığa tutunmasını engeller ve malzeme tek parça hâlinde kayar. Kullanılacak yağ tarifin zaten içinde olan yağ seçilir, böylece tarife yabancı bir şey girmez. Tarifte hiç yağ yoksa kaşık sıcak suya batırılıp kurulanır; ısınan metal üzerindeki balı inceltir ve aynı işi daha kısa süreli olarak görür. Tarifte tereyağı varsa kaşık ona da batırılabilir ve sonuç aynı olur.
Sıra da yöntemin parçasıdır ve çoğu zaman kendiliğinden çözer. Tarifte hem yağ hem bal varsa önce yağ ölçülür, sonra aynı kaşıkla bala geçilir; kaşık zaten yağlanmış olur ve ayrıca bir hazırlık gerekmez. Aynı mantık tartıyla çalışırken daha da kolaydır: kabın darası alınır, bal doğrudan kabın içine akıtılır ve kaşık hiç devreye girmez. Tartı varken yapışkan malzemeyi kaşıkla ölçmek için hiçbir sebep yoktur. Tartıyla çalışmak ayrıca kaşık sayısını saymayı da gereksiz kılar.
Bir de malzemenin kıvamı vardır ve ölçümü doğrudan etkiler. Soğuk bal kalınlaşır, kaşıkta daha çok tutunur ve akmakta zorlanır; şekerlenmiş bal ise kaşığı hepten doldurmaz. Bu yüzden ölçmeden önce kavanoz ılık suda bir süre bekletilir ve içerik akıcı hâle getirilir. Kavanoz doğrudan ateşe ya da kaynar suya konmaz. Akıcı hâle gelen bal hem kaşığı tam doldurur hem de kaşıkta çok daha az kalır; ısıtmak tek başına kaybın bir bölümünü keser. Ilık bal aynı zamanda karışıma daha çabuk dağılır.
Yorumlar (3)
Kaşığı yağlama numarası pekmezde çok işe yarıyor, kaşıkta neredeyse hiç kalmıyor.
Tarifte yağ yoksa ne yapılacak, su ile ıslatmak yeterli mi?
Su kısa süre iş görüyor ama yağ kadar iyi değil, çünkü su hızla emiliyor. Tarifte yağ yoksa kaşığı sıcak suya batırıp silkelemek ya da doğrudan tartıyla ölçmek daha temiz sonuç veriyor.