Cam Kavanoz Dondurucuya Konur mu?

Cam kavanoz dondurucuya konabilir, ama her kavanoz değil: omuzsuz, ağzı gövdesi kadar geniş ve dondurucuya uygun olduğu belirtilen kavanozlar kullanılır. Omuzlu bir kavanozda genişleyen buz dar boyuna sıkışır ve camı omuz hizasından çatlatır. Sıvı doldurulurken üstte boşluk bırakılır, kapak gıda donduktan sonra sıkılır.

Camın dondurucudaki sorunu soğuk değil, baskıdır. Suyun donarken genişlediği bilinir; bu genişleme bir kavanozun içinde gerçekleştiğinde buz yukarı doğru büyümek ister. Ağzı gövdesi kadar geniş, düz yanlı bir kavanozda bu büyüme serbestçe yukarı çıkar ve cam zorlanmaz. Omuzlu bir kavanozda ise buz, gövdeden boyuna geçerken daralan bir yüzeye baskı uygular; cam en zayıf olduğu yerden, omuz hizasından çatlar. Kırılan kavanozun cam parçaları yandaki paketlere de bulaşabileceği için bu kusur yalnız bir kabın kaybı olarak kalmaz.

Doğru kavanoz seçimi bu yüzden şekle bakılarak yapılır. Omuzsuz ve düz yanlı kavanozlar dondurucuya uygundur; klasik reçel ve turşu kavanozlarının çoğu ise omuzludur ve uygun değildir. Üretici tarafından dondurucuya uygun olduğu yazılmış kavanozlar ayrıca daha kalın ve tavlanmış camdan yapılır, bu da ani sıcaklık farkına dayanma payını artırır. Marketten gelen boş bir kavanozu dondurucuya göndermeden önce omzuna ve cam kalınlığına bakmak, bu kararın tamamıdır.

Doldurma ölçüsü kavanozun ağzına kadar değildir. Çorba, et suyu, sos ya da meyve püresi gibi sulu gıdalarda kavanozun üstünde iki üç santim boşluk bırakılır; ağzı dar olan kaplarda bu pay biraz daha yükseltilir. Kapak doldurma anında sıkıca kapatılmaz, gevşek örtülür ve gıda tamamen donduktan sonra sıkılır. Böylece genişleme serbest yönde gerçekleşir. Kavanozlar dondurucuya dik ve birbirine değmeden konur; yatık dondurulan bir kavanozda buz yana doğru büyür ve baskı yine cama biner.

İkinci risk ani sıcaklık farkıdır. Sıcak bir yemek doğrudan soğuk bir kavanoza dökülürse ya da dondurucudan çıkan bir kavanoz sıcak suya tutulursa cam, iç ve dış yüzeyi farklı hızda genişlediği için çatlayabilir. Bu yüzden yemek önce oda sıcaklığına yakın bir noktaya kadar soğutulup kavanoza öyle konur. Çözme de aynı mantıkla yapılır: kavanoz dondurucudan alınıp buzdolabına indirilir ve orada kendi hızında çözülür. Acele edilecekse ılık suya konur, sıcak suya değil.

Camın buna karşılık sağladığı üstünlükler bu koşulları karşılamaya değer. Cam koku ve renk tutmaz, domates soslu bir yemekten sonra bile lekelenmez, çizilmediği için yıllarca aynı sızdırmazlığı verir ve içindekinin ne olduğu dışarıdan görünür. Plastik kaplar yıllar içinde matlaşır, koku tutar ve kilitleri gevşer. Bu yüzden düzenli olarak çorba, sos ve stok donduran mutfaklarda birkaç adet uygun cam kavanozu ayırmak, bir kereye mahsus bir yatırım olarak geri döner.