Domates sosunun plastik kaba bulaştırdığı turuncu-kırmızı lekenin sebebi, domateste bulunan likopen adlı pigmenttir. Likopen yağda çözünen bir bileşiktir; plastığın gözenekli yüzeyi ve sostaki yağ bir araya gelince pigment plastığın içine doğru sızar ve normal yıkamayla çıkmayan bir leke bırakır.
Sıcak sosun sıcak plastığa temas etmesi de lekeyi derinleştirir; ısı plastığın gözeneklerini genişletir ve pigmentin daha derine işlemesine izin verir. Bu yüzden fırından yeni çıkmış sıcak bir sos, soğumuş sosa göre çok daha kalıcı bir leke bırakır.
Lekeyi çıkarmanın en etkili yolu nedir?
Lekeli kabı güneşe çıkarmak en pratik ve ücretsiz yöntemlerden biridir; güneş ışığındaki morötesi ışınlar pigmenti birkaç saat içinde belirgin şekilde soldurur. Kap iyice yıkanıp kurutulduktan sonra güneşli bir pencere kenarına yarım gün bırakmak çoğu zaman lekeyi tamamen giderir.
Karbonat ile su karıştırılarak elde edilen kalın bir macun lekeli bölgeye sürülüp birkaç saat bekletilirse, hafifçe ovulduğunda lekenin büyük kısmı çıkar. Sirkeli su içinde bir gece bekletmek de benzer bir etki yaratır.
Lekeyi baştan önlemenin bir yolu var mı?
Domates sosu gibi lekeleyici yiyecekleri saklamadan önce kabın içini ince bir tabaka sıvı yağla yağlamak, pigmentin doğrudan plastığa temas etmesini engelleyerek lekelenmeyi büyük ölçüde azaltır. Sosu kaba koymadan önce iyice soğutmak da aynı şekilde yardımcı olur.
Sık sık domates bazlı yemek saklanan kaplar için cam kap tercih etmek, plastığın aksine boya tutmadığı için lekelenme sorununu kökten çözer.
Bulaşık makinesi domates lekesini çıkarır mı?
Bulaşık makinesi tek başına genellikle likopen lekesini tamamen çıkaramaz; makinenin sıcak suyu lekeyi hafifçe açabilir ama pigment plastığın içine işlemiş olduğu için standart bir yıkama programı yeterli olmayabilir. Bazı bulaşık makinesi tabletlerindeki oksijen bazlı beyazlatıcılar lekeyi bir miktar daha etkili azaltabilir.
Lekeli kabı bulaşık makinesine koymadan önce güneşte bekletmek, iki yöntemi birleştirerek daha iyi bir sonuç verebilir; önce güneş pigmenti soldurur, ardından makinenin sıcak suyu kalan izleri daha kolay temizler.
Leke tamamen çıkmasa bile kabın kullanılmasında bir sakınca yoktur; leke yalnızca görsel bir iz bırakır, kabın temizliğini veya güvenliğini etkilemez.
Yalnızca lekelenmiş, başka açıdan sağlam olan bir kabı geri dönüşüme atmak gerekmez; leke kabın işlevselliğini veya güvenliğini etkilemez. Kabın gerçekten atılması gereken durum, çatlama, kırılma veya kapağın artık tam kapanmamasıdır.
Uzun süredir kullanılan, birçok kez lekelenmiş bir kap, yemek saklama işlevinden emekliye ayrılıp kuru malzeme veya çamaşır malzemesi saklama gibi ikinci bir amaca yönlendirilebilir; bu, kabı çöpe atmadan değerlendirmenin pratik bir yoludur.
Kabı yıkarken sıvı bulaşık deterjanı yerine bulaşık makinesi tozunu ıslak bir bezle lekeye sürmek de bazı durumlarda daha güçlü bir etki gösterebilir; toz formüller genellikle daha yoğun aşındırıcı içerir.
Yorumlar (2)
Karbonat macununu denedim ama benim kabımda leke tamamen çıkmadı, yalnızca biraz açıldı; birkaç saat değil bir gece boyunca bekletince sonuç daha iyi oldu, o yüzden yazıdaki süre bana kısa geldi.
Bekletme süresi kabın malzemesine ve lekenin eskiliğine göre değişebilir, bazı kaplarda birkaç saat yeterli olurken bazılarında bir gece gerekebilir; sonuç yetersiz kalırsa macunu tazeleyip bir gece daha bekletmeyi deneyebilirsiniz.
Güneşte bekletmek benim kabımda hiç işe yaramadı, birkaç gün pencerede tuttuğum hâlde leke aynı yoğunlukta kaldı; belki sosun içindeki yağ oranı fazlaydı, ama herkeste aynı sonucu vermiyor gibi görünüyor.
Güneşin etkisi sosun yağ oranına, kabın plastik türüne ve güneşin açısına göre gerçekten değişebiliyor; birkaç gün yetmiyorsa karbonat macununu deneyebilir ya da lekeyi tamamen çıkarmak yerine kabı yalnızca sos saklamaya ayırmayı düşünebilirsiniz.