Olgun bir kayısının en belirgin işareti, parmakla hafifçe bastırıldığında hafif esneyip iz bırakmasıdır; taş gibi sert bir kayısı henüz olgunlaşmamıştır, aşırı yumuşak ve parmak izinin kalıcı olduğu bir kayısı ise fazla olgunlaşmış veya bozulmaya başlamış olabilir. Renk de önemli bir ipucudur: sapının olduğu bölge dahil tüm yüzeyin turuncu-sarı bir tona bürünmüş olması beklenir, yeşilimsi bir bölge kayısının henüz tam olgunlaşmadığının işaretidir.
Kokusu da olgunluğu ele verir; olgun kayısı hafif mesafeden bile tatlı, belirgin bir koku yayar, kokusuz bir kayısı erken toplanmış ve ağaç üzerinde tam olgunlaşmamış olabilir.
Renk ve Sertlik Nasıl Okunur?
Kayısının rengi çeşide göre değişse de genel kural, yüzeyde soluk sarı veya yeşilimsi bölge kalmamasıdır; bu tür bölgeler olgunlaşmanın tamamlanmadığını gösterir. Kırmızımsı-pembe lekeler bazı çeşitlerde normal bir özellik olabilir, bu yüzden rengi tek başına değil sertlikle birlikte değerlendirmek gerekir.
Sertlik testinde avuç içinde hafifçe sıkmak, parmak ucuyla bastırmaktan daha güvenilir bir yöntemdir; parmak ucu meyvenin yalnızca bir noktasını ezebilir ve yanlışlıkla bereleyebilir, oysa avuç içi baskısı meyvenin genel sertliğini daha dengeli hissettirir.
Ham Kayısı Nasıl Olgunlaştırılır?
Ham toplanmış kayısılar, kâğıt bir torbaya konularak oda sıcaklığında bekletildiğinde birkaç gün içinde olgunlaşabilir; kâğıt torba, meyvenin doğal olarak yaydığı etilen gazının torba içinde birikmesini sağlayarak olgunlaşmayı hızlandırır. Torbaya bir muz veya elma eklemek, bu meyvelerin daha fazla etilen yayması sayesinde süreci daha da hızlandırabilir.
Doğrudan güneş ışığında bekletmek yerine serin ve gölgeli bir köşede bekletmek tercih edilmelidir; doğrudan güneş, meyvenin dışını içinden daha hızlı olgunlaştırıp dengesiz bir sonuç verebilir.
Aşırı Olgun ya da Bozulmuş Kayısı Nasıl Ayırt Edilir?
Yüzeyinde çökme, ıslak lekeler veya kahverengi yumuşak bölgeler bulunan bir kayısı aşırı olgunlaşmış ya da bozulmaya başlamış demektir; bu tür meyveler kısa sürede tüketilmeli veya reçel gibi pişirilecek tariflerde değerlendirilmelidir. Yüzeyde beyazımsı tüy şeklinde bir örtü görülüyorsa bu küf oluşumudur ve o kayısı kullanılmamalıdır.
Ekşimsi veya alkole yakın bir koku, kayısının fermente olmaya başladığının işaretidir; bu durumda kayısının içi görünüşte normal olsa bile tadı beklenenden farklı, ekşi bir hâl almış olabilir.
Alışverişte Sık Yapılan Hatalar
En sık yapılan hatalardan biri, büyük ve parlak görünen kayısıları otomatik olarak daha kaliteli sanmaktır; boyut ve parlaklık her zaman olgunlukla ilgili değildir, bazı çeşitler doğal olarak daha küçük ve mat kalır. Bir başka hata, poşet içinde üst üste yığılmış kayısıları seçmektir; alttaki meyveler üsttekilerin ağırlığıyla ezilip çürümeye daha yatkın hâle gelir.
Aynı poşete farklı olgunluk derecesindeki kayısıları koymak da yaygın bir hatadır; olgun bir kayısı, yanındaki ham kayısıya etilen gazı yayarak onu hızlandırırken kendisi beklenenden erken aşırı olgunlaşabilir. Kayısıyı buzdolabına koyduktan hemen sonra tüketmek de yaygın bir tercihtir; soğuk ortam tadını ve kokusunu belirgin biçimde köreltir, bu yüzden tüketmeden önce oda sıcaklığına gelmesini beklemek daha iyi bir sonuç verir.