Kavanozun kendisi yıllarca yeniden kullanılır, kapağı kullanılmaz. Contalı düz kapak tek kullanımlıktır: conta ilk işlemde kavanozun ağzına göre şekil alır ve ikinci kez aynı sızdırmazlığı vermez. Halka ise yıpranmadığı sürece tekrar tekrar kullanılır. Burgu kapaklarda da ölçü aynıdır; conta ezilmişse ya da iz almışsa kapak atılır.
Konserve kapağı tek parça değildir ve parçaların ömrü aynı değildir. Klasik düzenekte iki parça bulunur: kenarında lastik conta taşıyan düz metal disk ve onu kavanoza bastıran vidalı halka. Sızdırmazlığı sağlayan tek parça disktir; halkanın işi yalnız işlem boyunca diski yerinde tutmaktır. Bu yüzden kapak yeniden kullanılır mı sorusunun cevabı ikiye ayrılır: disk tek kullanımlıktır, halka ise yıllarca kullanılır. Karıştırıldığında pahalı olan değil, güvenli olan kaybedilir.
Diskin tekrar kullanılmamasının nedeni contanın davranışıdır. İlk işlemde conta ısınır, yumuşar ve kavanozun ağzının üstünde kalıcı bir iz alarak o ağza göre biçimlenir. Soğurken sertleşir ve o biçimi korur. İkinci bir kavanozun ağzı mikroskobik ölçüde farklı olduğu için conta yeni yüzeye tam oturmaz; aradan kalan ince bir yol bile vakumu zamanla bozar. Kusur ilk gün görünmez, aylar sonra rafta ortaya çıkar ve o zaman fark edilmesi çok daha zordur.
Halka farklı bir parçadır ve mekanik olarak çalışır. Paslanmadığı, eğrilmediği ve dişleri sıyrılmadığı sürece defalarca kullanılır. Halka her kullanımdan sonra yıkanır ve kurulanarak kaldırılır; ıslak kaldırılan halka içeriden paslanır ve pas kavanozun ağzına bulaşır. İşlem bittikten sonra halka kavanozda bırakılmaz, çıkarılır. Sıkılı bırakılan bir halka, vakum hiç oluşmamış olsa bile kapağı yerinde tutar ve kavanozu kapanmış gibi gösterir. Halkalar boy boy ayrılıp kuru bir kutuda saklanırsa sezon başında arama derdi kalmaz.
Türkiye'de yaygın olan burgu kapaklarda düzenek tek parçadır ama ölçü değişmez. Kapağın iç yüzündeki beyaz ya da renkli conta düzgün, kesintisiz ve ezilmemiş olmalıdır. Ağzın bastığı yerde derin bir iz oluşmuşsa, conta kabarmış ya da yer yer ayrılmışsa kapak atılır. Metal kısımda pas, çentik ya da eğrilik varsa yine atılır. Bu kapaklarda da ikinci kullanım kural olarak önerilmez; ucuz olan parça yenilenir, kavanoz ve içerik korunur. Yeni kapak alırken kavanozun ağız çapı ölçülür; iki yaygın çap birbirine benzer ama oturmaz.
Kavanozun kendisi de denetlenir, çünkü kusurlu bir ağız en iyi kapağı bile boşa çıkarır. Ağız parmakla dolaşılır; çentik, çapak ya da ince bir çatlak varsa kavanoz konserveye ayrılmaz, kuru saklamada kullanılır. Gövdedeki saç teli inceliğindeki çatlaklar ısıtıldığında büyür. Reçel kavanozu, turşu kavanozu ya da hazır gıdadan kalan kavanozlar konserveye uygun üretilmemiştir; basınç ve ısı farkında çatlayabilir. Konserve için üretilmiş kavanoz kullanmak en ucuz önlemdir.
Okuyucunun Dikkatine
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili bir karar vermeden önce hekiminize danışın.
Yorumlar (1)
Kapağı yıllarca kullanıp neden vakum tutmadığına şaşıran biriydim, contanın tek kullanımlık olduğunu bilmiyordum.