Mutfak Sırrı · Neden Olur?

Mercimek Çorbası Pişerken Neden Taşar?

Emel TürkdoğanAşçı Yamağı
26 Ağustos 2026 Son güncelleme: 26 Ağustos 2026 0 okunma 0 yorum

Kırmızı mercimek pişerken suya bol miktarda nişasta bırakır. Bu nişasta, kaynayan suyun yüzeyinde sıkı ve yapışkan bir köpük tabakası kurar; buhar bu tabakanın altında birikir ve bir noktada onu tencerenin kenarından dışarı iter. Taşma bu yüzden bir anda olur. Önlem, tencereyi yarıdan fazla doldurmamak, köpüğü almak ve kapağı aralık bırakmaktır.

Kırmızı mercimek kabuksuz olduğu için nişastasını suya çok çabuk bırakır. Su kaynamaya başladığında bu nişasta yüzeydeki kabarcıkları sarar ve onların hemen patlamasını engeller; kabarcıklar birikerek yoğun, yapışkan bir köpük tabakası kurar. Bu tabaka bir kapak gibi davranır. Altında biriken buhar çıkış bulamaz ve basınç sessizce artar; dışarıdan bakıldığında tencere sakin görünür. Bu yüzden taşma çoğu zaman uyarısız gelir ve tencereye bakan kişiyi hazırlıksız yakalar. Bu yüzden çorba kaynamaya başladıktan sonra mutfaktan çıkılmaz.

Taşma bu yüzden aniden olur. Biriken buhar bir noktada köpüğü bütün hâlde yukarı iter ve karışım saniyeler içinde kenardan aşar. Tencerenin başında durmayan biri için bu, birkaç dakikalık bir dalgınlığın sonucudur. Dökülen nişastalı su ocakta yanarak yapışır ve temizliği zordur; gazlı ocakta alevi söndürebilir. Yani mesele yalnız kirlilik değildir. Aynı olay pirinç ve makarna pişirirken de yaşanır; nişasta kaynağı değişse de mekanizma aynıdır.

İlk önlem tencerededir. Çorba, tencerenin yarısını geçmeyecek biçimde kurulur; köpüğün yükseleceği boşluk baştan bırakılır. İkinci önlem ateştir: mercimek ilk kaynamadan sonra kısık ateşe alınır ve su hafifçe fokurdar hâlde tutulur. Sert kaynama köpüğü hem daha çok üretir hem daha hızlı yükseltir. Üçüncü önlem kapaktır; tamamen kapatmak yerine aralık bırakılır. Kapağın altına konan bir tahta kaşık da aynı işi görür ve buharın kaçmasına yol açar.

Köpüğün kendisi de yönetilir. Kaynamanın ilk dakikalarında yüzeye çıkan köpük kevgirle alınıp atılır; bu hem taşma riskini düşürür hem çorbayı berraklaştırır. Tencereye eklenen bir yemek kaşığı sıvı yağ ya da tereyağı da köpüğü belirgin biçimde azaltır. Tencerenin ağzına enine konan bir tahta kaşık da yükselen köpüğü bozan eski bir yöntemdir. Yağ eklemek çorbanın tadını değiştirmez, çünkü zaten sonunda yağlı sos gezdirilir.

Dip tutma da aynı nişastadan doğar. Koyulaşan çorba ısıyı yukarı taşımaz ve dipte kalan kısım yanar; bu yüzden tencerenin dibi arada bir kaşıkla taranır. Mercimek yıkanırken suyu berraklaşana kadar birkaç kez değiştirilirse hem köpük hem dip tutma azalır. Tencere kalın tabanlı seçilir; ince tabanlı tencerede ısı noktasal toplanır ve yanma kaçınılmaz olur. Blenderdan geçirilecek çorbada dipteki yanık tat da her yere yayılır, bu yüzden dip hiç tutmamalıdır. Tencere dibi tutmuşsa çorba karıştırılmadan başka bir tencereye aktarılır ve yanık kısım bırakılır.

Yorumlar

Yorumlar (0)

Bu püf noktasına henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yaz.

Görüş Bildir