Pancarın koyu kırmızı rengi suda kolayca çözünür ama gözenekli yüzeylere hızla tutunur. Bu yüzden leke kuruyup yerleşmeden, hemen müdahale edilir. Elde limon ve tuz karışımıyla ovmak çoğu zaman yeterlidir; tezgâhta karbonat bulamacı işe yarar. En etkili yöntem ise lekeyi hiç oluşturmamaktır: pancar kabuğuyla haşlanır, eldivenle çalışılır ve plastik tahta kullanılır.
Pancara rengini veren madde suda kolayca çözünür; bu yüzden kesildiği anda parmaklara, tahtaya ve tezgâha yayılır. Sorun çözünürlükte değil, tutunmada: madde gözenekli yüzeylere hızla girer ve kuruduğunda orada sabitlenir. Bu yüzden bütün yöntemlerin ortak kuralı aynıdır: leke kurumadan müdahale edilir. Kuruyan bir pancar lekesini çıkarmak, taze olanı çıkarmaktan kat kat zordur. Bu yüzden pancarla çalışmaya başlamadan önce tezgâhın ve tahtanın hazır olması işi belirgin biçimde kolaylaştırır.
Elde en pratik yöntem limon ve tuzdur. Yarım limonun kesik yüzüne bir tutam tuz dökülür ve ellerin boyalı bölgeleri bununla ovulur; tuz aşındırıcı, limon ise çözücü olarak çalışır. Ardından eller sabunla yıkanır. Alternatif olarak ellere bir miktar sıvı yağ sürülüp ovulur, sonra deterjanla yıkanır. Tırnak dipleri fırçayla temizlenir, çünkü boya en çok orada kalır. Ovma işlemi birkaç kez tekrarlanabilir; tek seferde çıkmayan boya her turda biraz daha açılır.
Tezgâhta yöntem yüzeye göre değişir. Lekeye önce nemli bir bezle bastırılır, sonra karbonat ve su karıştırılarak yapılan bulamaç sürülür ve birkaç dakika bekletilip silinir. Mermer ve doğal taş yüzeylerde asitli malzeme kullanılmaz, çünkü taşı matlaştırır; orada yalnız nemli bez ve karbonat tercih edilir. Ağartıcı ahşap yüzeylerde kullanılmaz. Paslanmaz çelik ve cam yüzeylerde leke genellikle yalnız deterjanlı bezle bile kalkar. Fayans aralarındaki derz de gözeneklidir; oraya sıçrayan damla hemen silinmezse uzun süre kalır.
Kesme tahtası ayrı bir konudur. Ahşap tahta gözenekli olduğu için boyayı içine alır ve tam olarak çıkarmak çoğu zaman mümkün olmaz. Bu yüzden pancar plastik ya da cam bir tahtada doğranır. Ahşap kullanılacaksa üstüne pişirme kâğıdı serilir. Lekelenen ahşap tahtaya limon ve tuz uygulanır, ardından iyice kurutulur; nemli bırakılan tahta hem leke tutar hem çatlar. Plastik tahtalar da zamanla boya tutabilir, ama onlarda leke yalnız görünüştedir ve kullanımı engellemez.
En iyi yöntem lekeyi hiç oluşturmamaktır. Pancar kabuğuyla ve bütün hâlde haşlanırsa çok daha az boya bırakır; piştikten sonra kabuğu elle sıyrılır. Doğrama sırasında ince mutfak eldiveni takılır. Kumaşa değen leke soğuk suyla hemen durulanır; sıcak su boyayı lifin içine oturtur ve çıkarmayı zorlaştırır. Mutfak önlüğü giymek de basit bir önlemdir; kumaşa sıçrayan damla çoğu zaman fark edilmeden kurur. Pancar suyu döküldüğünde de üstüne bez değil önce kâğıt havlu bastırılır, yoksa leke yayılır.
Yorumlar (2)
Hemen müdahale kısmı asıl mesele; kuruyan leke tahtaya iyice yerleşiyor.
Limon ve tuz karışımını denedim, elden gerçekten çıkıyor. Tahta tezgâhta aynı etkiyi alamadım ama.