Silikon kalıbın zamanla kazanan yapışkan dokusu kir değildir; malzemenin kendi içine çektiği yağdır. Metal tepside aynı olay yüzeyde bir vernik bırakır ve kazınarak çıkar; silikonda ise film yüzeyin altındadır, bu yüzden ovmak sonuç vermez. Çözüm aşındırmak değil, yüksek sıcaklık ve bazik bir ortamdır.
Silikon kalıplarda zamanla ortaya çıkan yapış yapış doku, çoğu kullanıcının kir sandığı ama kir olmayan bir durumdur. Silikon gözenekli bir malzeme değildir, buna karşılık yağı emme eğilimindedir; yağ molekülleri yüzeyin hemen altındaki katmana yerleşir. Isıyla bu yerleşme derinleşir ve kalıcılaşır. Bu yüzden elle dokunulduğunda hissedilen film, üstte duran bir tabaka değil, malzemenin içindeki yağdır. Ayrımı bilmek önemlidir, çünkü doğru temizlik yöntemi tamamen bu ayrımdan çıkar.
Metal tepside ve yağ şişesinde yaşanan benzer olay farklı işler. Orada ince yağ tabakası ısıyla polimerleşir, sertleşir ve yüzeyin üstünde sert bir vernik bırakır; karbonat macunu ve mekanik ovma bu tabakayı gerçekten kaldırır. Silikonda ovacak bir üst tabaka yoktur. Sünger yüzeyi sıyırır ama yağ olduğu yerde kalır; kişi uzun uzun ovar ve kalıbı temizlenmemiş bulur. Aşındırıcı süngerle ısrar edildiğinde ise silikonun yüzeyi zedelenir ve kalıp daha da kolay yağ tutar hâle gelir. Bu yüzden silikonda uygulanan güçlü ovma, sorunu çözmediği gibi kalıbın ömrünü de kısaltır.
İşe yarayan yöntem sıcaklık ve baziklik üzerine kuruludur. En basit yol, kalıbı derin bir tencerede suya koyup içine karbonat ekleyerek kaynatmaktır; sıcak ve bazik su, malzemenin içindeki yağı çözüp dışarı almaya yardımcı olur. Bulaşık makinesinin yüksek sıcaklıktaki programı da aynı işi görür, çünkü makinede hem sıcaklık hem deterjanın alkali yapısı bir aradadır. İşlem sonunda kalıp bol suyla durulanır ve tamamen kurutulur; ıslak kaldırılan kalıpta koku başlar.
Bir noktada dürüst olmak gerekir: her kalıp bu işlemle düzelmez. Ucuz ve dolgu maddesi yüksek silikonlar yağı daha derine alır ve bir daha bırakmaz; böyle bir kalıpta yapışkanlık kalıcıdır ve tekrarlanan işlemler sonuç vermez. Aslında kalıcı yapış yapış doku, silikonun kalitesi hakkında en açık işarettir. Gıda sınıfı silikon büküldüğünde rengi değişmez; katlandığında beyazlaşan bir kalıp dolgu taşıyor demektir ve o kalıp hem daha çok yağ tutar hem daha çabuk yıpranır. Kalıbın kokusunu kalıcı olarak tutması da aynı emme davranışının bir başka sonucudur.
Yapışkanlığı geciktiren alışkanlıklar da vardır. Kalıp her kullanımdan sonra bekletilmeden, sıcak su ve deterjanla yıkanır; kuruyan yağ malzemeye daha derin işler. Sprey yağlar birçok durumda soruna katkı yapar, çünkü içerdikleri katkı maddeleri yüzeyde film bırakır. Kalıplar üst üste bastırılarak değil, havalanacak biçimde saklanır. Ve en önemlisi kalıp doğrudan aleve, ocak gözüne ve fırının ızgara rezistansına değdirilmez; yüzeyi yanmış silikon bir daha temizlenemez.
Yorumlar (4)
Metal tepsideki vernikle bunun farklı olayları olması kafamı karıştırmıştı, iyi ayrılmış.
Kir olmadığını anlamak rahatlattı, ben kalıbı deterjanla saatlerce ovuyordum ve hiç geçmiyordu.
Yapışkanlık geçmiyorsa kalıbı atmak mı gerekiyor, yoksa kullanmaya devam edilebilir mi?
Kullanılmaya devam edilebilir, sağlık açısından bir sakınca oluşturmuyor; yalnız yüzey yapışkan kaldıkça hamur da daha çok tutunuyor. Sıcak suyla ve karbonatla düzenli temizlik yapışkanlığı azaltıyor, tamamen sıfırlamıyor.