Gevşeyen sap küçük bir aksaklık gibi görünür ama dolu ve sıcak bir kapta ciddi bir yanık riskidir. Yapılacak iş sapın bağlantı biçimine göre değişir: vidalı sap sıkılır ve gerekirse ısıya dayanıklı bir pul eklenir, perçinli sap ise evde onarılmaz. Perçin gevşediyse delik büyümüş demektir ve o kap kullanımdan kaldırılır.
Sap gevşemesi mutfakta en çok küçümsenen arızadır. Boş bir tavada sallanan sap yalnız rahatsız edicidir; içinde kaynar sıvı ya da kızgın yağ olan bir kapta aynı gevşeklik kabın elde dönmesine ve içindekinin dökülmesine yol açar. Bu yüzden karar ilk fark edildiğinde verilir, sonraya bırakılmaz. Denetim de kolaydır: kap soğukken ve boşken saptan tutulup hafifçe çevrilir, sap gövdeye göre oynuyorsa bağlantı gevşemiştir. Aynı denetim kapak tutamakları için de yapılır.
Onarılabilir olan tek bağlantı biçimi vidalı saptır. Bu sapta gövdeye kaynaklı bir saplama ya da gövdeyi delip geçen bir cıvata vardır ve sap onun üstüne oturur. Vida çoğu zaman sapın ucundan ya da kabın içinden düz bir tornavidayla sıkılır; tek başına sıkmak birkaç ay dayanır ve iş yeniden tekrarlanır. Kalıcı çözüm, vidanın altına ısıya dayanıklı bir pul eklemek ya da gevşemeyi önleyen bir kilitli somun kullanmaktır. Plastik pul kullanılmaz, çünkü ocak ısısında erir.
Perçinli sap tamamen başka bir durumdur. Perçin, gövdeyi delip iki taraftan yayılarak sabitlenen kalıcı bir bağlantıdır; sökülmek üzere tasarlanmamıştır. Gevşediyse bu, perçinin kendisinin değil gövdedeki deliğin genişlediği anlamına gelir. Perçini çekiçle sıkıştırmak bir süre tutuyormuş gibi görünür, ama delik büyümüş olduğu için bağlantı asla eski gücüne dönmez ve genelde dolu bir kap taşınırken kopar. Bu yüzden perçinli sapı gevşemiş bir kap evde onarılmaz; kullanımdan kaldırılır.
Sapın malzemesi de ayrı bir arıza kaynağıdır. Bakelit ve benzeri ısıya dayanıklı plastik saplar gevşemek yerine çatlar; çatlak başladığında sap ısıyı geçirmeye başlar ve bir noktada elde kırılır. Ahşap saplarda sorun çoğunlukla suda bekletmeden gelir: şişip kuruyan ahşap metal saplamanın çevresinde boşluk açar. Metal saplarda ise gevşeme yavaş ilerler ama sap ısındığı için tutamaç zaten gereklidir. Her üç malzemede de çatlak, yanık izi ya da renk değişimi varsa sap değiştirilir. Aynı mantık kapak tutamaklarının perçinli olanları için de aynen geçerlidir.
Gevşemeyi baştan önlemenin yolları basittir. Kap saptan tek elle değil, ağırlığı gövdeye dağıtacak biçimde iki elle taşınır. Sap ocağın üzerinde kalacak biçimde döndürülmez; alev ya da yandaki gözün ısısı sapın bağlantısını yıllar içinde yorar. Vidalı saplı kaplarda vida yılda bir kez elden geçirilir; bu, gevşemeyi arıza olmadan yakalamanın en kolay yoludur. Kaplar üst üste dizilirken sapların altında kalmaması da bağlantının açılmasını önler.
Yorumlar (3)
Vidalı sapları altı ayda bir sıkma alışkanlığı edindim, hiçbiri gevşemiyor artık.
Perçinli sapın onarılamaması kötü haber, benimki tam öyle ve sallanıyor.
Dolu tencereyle taşırken sapın gevşemesi gerçekten tehlikeli, küçümsenmemesi doğru. Bizde bir kez kaynar su dolu tencere sapından kurtulup ocağın üstüne devrildi; kimse yanmadı ama olay bir saniye meselesiydi. O günden beri her sapı kullanmadan önce elimle sallıyorum.