Vakumlu bir saklama kabının kapağı, kabın içindeki havanın büyük bölümü dışarı alındığı için içeride oluşan düşük basınç yüzünden açılması zorlaşır; dışarıdaki normal atmosfer basıncı kapağı içeri doğru bastırır ve bu basınç farkı kapağı elle kaldırmayı güçleştirir.
Bu durum kabın arızalı olduğu anlamına gelmez; aksine, vakumun beklenen şekilde çalıştığının ve içeriğin havayla temasının kesildiğinin bir işaretidir.
Vakum neden bu kadar güçlü bir emiş yaratır?
Vakumlu kaplarda, kapak kapatıldıktan sonra bir pompa veya elle çalışan bir valf yardımıyla kabın içindeki hava büyük ölçüde dışarı alınır. İçerideki basınç düştükçe, kabın dışındaki normal atmosfer basıncı kapağı sürekli içeri doğru iter ve bu güç, kapağın yerinden oynamasını neredeyse imkânsız hâle getirir.
Basınç farkı ne kadar büyükse, kapağı açmak için gereken güç de o kadar artar; bu yüzden yeni vakumlanmış bir kap, birkaç saat sonrasına göre daha zor açılır.
Kabın kapak yüzeyi ne kadar genişse, aynı basınç farkının kapak üzerinde oluşturduğu toplam kuvvet de o kadar büyük olur; bu yüzden geniş ağızlı büyük saklama kapları, dar ağızlı küçük kaplara göre genelde daha zor açılır.
Sıcak yemek konulan kaplarda vakum neden daha da güçlenir?
Sıcak bir yemek kaba konup kapağı kapatıldığında, kabın içindeki hava henüz sıcakken daha geniş bir hacim kaplar. Yemek soğudukça bu hava büzülür ve hacmi küçülür; bu küçülme kabın içinde ek bir düşük basınç alanı yaratır ve kapak neredeyse kendiliğinden sıkıca vakumlanmış olur.
Bu yüzden özellikle sıcakken kapatılıp buzdolabına konan kaplar, soğuduktan sonra açılması en zor kaplar arasındadır.
Vakumlu kapak nasıl güvenle açılır?
Çoğu vakumlu kapta, basıncı dengelemek için küçük bir valf veya düğme bulunur; bu düğmeye basmak kabın içine hava girmesini sağlar ve kapak birkaç saniye içinde kolayca açılır. Bu tür bir valf yoksa, kabı birkaç dakika ılık suya tutmak, içerideki havanın genleşmesine yardımcı olarak basıncı dengeler.
Kapağın kenarına parmakla hafifçe bastırıp bir köşesinden kaldırmaya çalışmak da bazen kapağın gevşemesine yeterli olur; bu sırada kabı zorlayarak çatlatmamaya dikkat edilmelidir.
Metal bir kaşık sapını kapağın kenarına sokup hafifçe kaldırmak da bazı kaplarda işe yarar; ama bu yöntem plastik kenarları çizebileceği için mümkünse valfli veya ılık su yöntemleri önce denenmelidir.
Her sıkı kapak vakumlu mudur?
Yalnızca sıkı oturan ama içinde hava boşaltılmamış bir kapak, gerçek bir vakumla aynı şey değildir; bu tür kapaklar genelde biraz güç uygulandığında kolayca açılır. Gerçek bir vakumlu kapak açıldığında ise belirgin bir "pofff" sesiyle havanın içeri girdiği duyulur.
Bu ses, kabın gerçekten hava geçirmez şekilde kapatıldığının ve içeriğin tazeliğinin korunduğunun bir kanıtıdır.
Cam kavanozlarda kullanılan metal kapakların ortasındaki küçük çıkıntının, kapatıldıktan sonra içe çökmesi de benzer bir vakum işaretidir; bu çıkıntı basıldığında hareket etmiyorsa kavanozun hâlâ hava geçirmez şekilde kapalı olduğu anlaşılır.
Kısa özet
Vakumlu bir kabın kapağının açılması zor olması, içeride oluşan düşük basıncın dışarıdaki atmosfer basıncıyla dengesizlik yaratmasından kaynaklanır. Sıcak yemek soğurken bu etki daha da güçlenir.
Bir valfe basmak, kabı ılık suya tutmak veya kapağın kenarına hafifçe bastırmak, kapağı zorlamadan açmanın en güvenli yollarıdır.